EAN-13 raqamlari nimani bildiradi

Istalgan qadoqni qo'lingizga oling: chiziqlar tagida 13 ta raqam turadi. Ular tasodifiy ko'rinadi, lekin har bir guruhning aniq vazifasi bor. Tuzilishni bilgan omborchi kodga qarabgina ko'p narsani tushunadi: kod kimniki, to'g'ri yozilganmi va qadoqlar bir-biridan farq qiladimi.

13 raqam to'rt guruhga bo'linadi

EAN-13 raqamlari chapdan o'ngga quyidagi tartibda joylashadi:

1. Prefiks — odatda dastlabki 3 raqam; kodni qaysi GS1 a'zo tashkiloti bergani.
2. Kompaniya raqami — shu tashkilot kompaniyaga bergan noyob raqam. Prefiks bilan birga u 7 dan 10 gacha raqam bo'ladi.
3. Mahsulot raqami — kompaniyaning o'zi tanlaydigan raqam; qolgan o'rinlarni to'ldiradi.
4. Nazorat raqami — eng oxirgi raqam, oldingi o'n ikkitasidan hisoblanadi.

Xayoliy misol: 4780000123454. Bu yerda 478 — prefiks, 0000 — kompaniya raqamining davomi (prefiks bilan birga 7 raqam), 12345 — mahsulot raqami, oxirgi 4 — nazorat raqami. Kodda guruhlar orasida bo'sh joy yo'q: chegarani faqat kompaniya raqamining uzunligi belgilaydi.

Qiziq tafsilot: birinchi raqam alohida chiziqlar bilan chizilmaydi. U chap yarmidagi oltita raqamning chizilish usuli (A yoki B naqshi) orqali kodlanadi, shuning uchun qadoqda birinchi raqam odatda chiziqlardan chetda, chap tomonda turadi.

Prefiks mamlakat degani emas

Ko'pchilik "478 bilan boshlansa, tovar O'zbekistonda ishlab chiqarilgan" deb o'ylaydi. Aslida prefiks kod qayerda ro'yxatdan o'tganini ko'rsatadi, tovar qayerda yasalganini emas. Xitoyda tayyorlangan, lekin o'zbekistonlik importyor o'z kodi bilan chiqargan mahsulot 478 bilan boshlanishi mumkin. Bozor va ulgurji omborlarda ko'p uchraydigan prefikslar:

• 478 — O'zbekiston;
• 460–469 — Rossiya;
• 690–699 — Xitoy;
• 868–869 — Turkiya;
• 880 — Janubiy Koreya.

Maxsus oraliqlar ham bor. 200–299 oralig'i ichki foydalanish uchun ajratilgan: do'konlar tarozida o'lchanadigan tovarlar va o'z yorliqlari uchun shu prefiksdan foydalanadi, chunki bunday kodga og'irlik yoki narx ham kiritiladi. Bu raqamlar tashqarida noyob emas, shuning uchun ularni boshqa korxonaga ketadigan tovarga qo'ymang. 978 va 979 — kitoblar (ISBN), 977 — davriy nashrlar.

Mahsulot raqami: har bir variantga alohida

Kompaniya raqami qancha uzun bo'lsa, mahsulot raqamiga shuncha kam o'rin qoladi. 7 raqamli kompaniya raqamida mahsulotga 5 raqam qoladi — ya'ni 100 000 xil tovar. 10 raqamli bo'lsa, atigi 2 raqam, ya'ni 100 ta tovar. Assortimenti kichik ishlab chiqaruvchiga uzun raqam, katta assortimentli kompaniyaga esa qisqa raqam mos keladi.

Kod tovarning o'zini emas, aniq bir sotiladigan variantni belgilaydi. 500 g li va 1 kg li qadoq — ikki xil kod. Bir mahsulotning har xil ta'mi, rangi yoki o'lchami ham alohida raqam oladi. Narx va og'irlik kodga yozilmaydi (faqat tarozi yorliqlari bundan mustasno). Tarkib yoki netto og'irlik sezilarli o'zgarsa, odatda yangi raqam beriladi: aks holda eski va yangi qadoq bazada aralashib ketadi.

Omborda bu nimaga kerak

Qabul qilishda va sanoqda bu bilim beshta holatda asqotadi:

• Dastlabki raqamlarga qarang: kutilmagan prefiks yetkazib beruvchi yoki ishlab chiqaruvchi almashganini bildirishi mumkin.
• Bir tovarning bir nechta kodi bo'lishi normal. 1C'da bitta nomenklaturaga bir nechta shtrix-kod biriktirish mumkin — ikkinchi karta ochmasdan shu imkoniyatdan foydalaning.
• Karton va dona kodlari odatda har xil. Bazada ularni alohida qadoq birligi sifatida yuriting, aks holda 12 donalik karton bitta dona bo'lib hisoblanadi.
• 13 emas, 12 yoki 8 raqamli kodlar ham uchraydi: bu UPC-A (AQSh tovarlarida) yoki EAN-8 (kichik qadoqlarda). Skaner ularni ham o'qiydi, bazada esa oldiga nol qo'shib yozish qulay.
• Kodlarni Excel'da matn formatida saqlang, aks holda oldidagi nollar tushib qoladi, raqam esa 4,78E+12 ko'rinishiga o'tadi.

Xulosa

13 raqam tasodif emas: prefiks kodni kim berganini, kompaniya va mahsulot raqami aynan qaysi tovar ekanini, oxirgi raqam esa yozuvda xato yo'qligini bildiradi. Shtrix jamoasi sanoq paytida kodlarni baza bilan solishtiradi, kodi yo'q tovarlar uchun esa ichki kod yaratib, yorliq chop etadi.